Tropisch instituut houdt Congo wakker

Aids, Malaria en Tuberculose: de bekende problemen van het Afrikaanse continent. Maar heeft u ooit al gehoord van Slaapziekte? Deze vaak vergeten ziekte sluimert al eeuwen door Afrika en maakt jaarlijks duizenden dodelijke slachtoffers. Het Prins Leopold Instituut voor Tropische Geneeskunde doet reeds meerdere jaren onderzoek naar nieuwe bestrijdingsmaatregelen voor slaapziekte in Congo.

Slaapziekte wordt veroorzaakt door een parasiet, genaamd Trypanosoom. Deze parasiet wordt van mens tot mens overgezet door de tseetseevlieg. Na jaren van sluimerende infectie en ziektesymptomen zoals gezwollen klieren, tast de parasiet de hersenen aan waardoor de patiënt in coma geraakt. Vandaar wordt deze ziekte ook wel “de slaapziekte” genoemd.

De ziekte moet worden bestreden op twee vlakken: enerzijds door het controleren van de tseetseevlieg waardoor de transmissie wordt doorbroken, anderzijds door behandeling van de patiënten. Door opsporing en vroege behandeling van de patiënt kan worden voorkomen dat de ziekte de hersenen aantast en onbehandelbare schade toebrengt.

“Wij houden ons hoofdzakelijk bezig met de patiënten.” Vertelt Bioloog Philippe Büscher van het Tropisch Instituut. “Van 1997-2000 deed het ITG twee soorten onderzoek naar Slaapziekte in Congo. Enerzijds werkten we rond stadiumbepaling: als bij een patiënt slaapziekte wordt vastgesteld, moeten we meteen kijken of de parasiet al in de hersenen zit. Dat doen we met een lumbaalpunctie. Deze techniek is zeer moeilijk en is aan verbetering toe.

“Anderzijds deden we onderzoek naar combinatietherapie,” Gaat Büscher verder, “Medicijnen tegen slaapziekten zijn heel giftig en het idee was om de bijwerkingen van die medicijnen te verlagen door combinatietherapie toe te passen die maakt dat je minder van elk medicijn moet toedienen, waardoor de bijwerkingen gecontroleerd kunnen worden.

“Vroeger werkte het Tropisch Instituut in de provincies rond slaapziekte maar sinds 2000 hebben ze hun vaste stek in Kinshasa. Daar werken we samen met het Nationaal Instituut voor Biomedisch Onderzoek en het Nationaal Programma voor de Strijd tegen Trypanosomiase. In samenwerking met de locale onderzoekers, hebben we kunnen aantonen waar de mensen in Kinshasa besmet geraakt zijn en dus ook waar de Tseetseevliegen zitten. Momenteel zijn we nog bezig met het controleren van varkenshouderijen aan de rand van de stad om te zien of daar ook haarden zitten. Door de haarden op te sporen en de Tseetseevliegen te bestrijden, kan besmetting van mensen worden gestopt”.

Omwille van de uitbreiding van de ziekte in Congo zijn de activiteiten rond slaapziekte weer sterk opgevoerd. In Mbuji-Mayi, de diamantstad van Congo, heeft het ITG een goed draaiend hospitaal waar wetenschappelijk onderzoek loopt. Er is ook een nieuw project gestart met rondrijdende labo’s die van het ene dorp naar het andere trekken. Dit zijn maar een paar voorbeelden.

“Het grote probleem van slaapziekte is de diagnose. De ziekte wordt in het beginstadium meestal niet erkend omdat men denkt aan malaria en in een later stadium wordt het verward met aids. De klinische symptomen zijn eigenlijk weinig specifiek. Eén van onze taken is om diagnostische testen te ontwerpen die het mogelijk maken om dat onderscheid te zien.” Aldus Büscher.

“Om slaapziekte klein te krijgen, moet je de tseetseevlieg uitroeien. Dat gebeurt al op plaatsen met woestijnvorming en waar de bush gekapt werd. In sommige landen bestrijdt men de Tseetseevlieg met insecticide. Al bij al niet erg ecologisch.”
Een milieuvriendelijkere methode maakt gebruik van vliegenvallen speciaal ontworpen voor de bestrijding van de tseetseevlieg. De nieuwste methode is het uitzetten van steriele mannetjes in de natuur.

“Eén van de kenmerken van de tseetseevlieg is dat de wijfjes maar één keer in hun leven copuleren. Ze slaan het sperma op en met dat sperma kunnen ze heel hun leven larven uitstoten . Als je dus in een populatie mannetjes loslaat die steriel zijn, kan je op die manier de tseetseevlieg uitroeien. In Zanzibar heeft men deze techniek met succes toegepast. Ondanks de enorm hoge kostprijs gaat men nu proberen hetzelfde programma ook in andere landen toe te passen” aldus Büscher.

In de jaren 1960, op het einde van de koloniale periode, was Congo er in geslaagd om slaapziekte zo goed als uit te roeien door de combinatie van behandeling van patiënten en de bestrijding van de Tseetseevlieg. Door oorlogsomstandigheden en armoede is de ziekte de laatste jaren weer enorme verspreid. Wetenschappers van het Tropisch Instituut in Antwerpen leveren een belangrijke bijdrage aan de strijd tegen slaapziekte door hun toegepast onderzoek. Hierdoor krijgen vele mensen in centraal Afrika een gezond parasietenvrij leven waar iedereen recht op heeft, en hopelijk krijgt men, door deze gezamenlijke inspanning de epidemie terug onder controle.